زَردجوش یکی از آلیاژهای پرکاربرد در صنعت فلزکاری و جوشکاری است که عمدتاً از ترکیب دو فلز پایه، مس (Cu) و روی (Zn)، ساخته می‌شود. این آلیاژ که در ظاهر شباهت زیادی به طلا دارد، به دلیل رنگ زرد و براق خود به‌عنوان «برنج» نیز شناخته می‌شود، اما در کاربردهای خاص جوشکاری، اصطلاح «زردجوش» رایج‌تر است. استفاده از زردجوش به‌عنوان فیلر (پرکننده) در لحیم‌کاری سخت، آن را به یکی از مهم‌ترین آلیاژهای مصرفی در صنعت بدل کرده است. ویژگی‌هایی مانند نقطه ذوب مناسب، مقاومت به خوردگی، قابلیت ماشین‌کاری و قیمت اقتصادی باعث شده‌اند که زردجوش در صنایع مختلفی کاربرد داشته باشد.

از سوی دیگر، فرآیندهای تولید آن نیز نسبتاً ساده و اقتصادی است که تولید انبوه را امکان‌پذیر می‌سازد.در این مقاله تلاش شده است تا با نگاهی جامع به ترکیب شیمیایی، خواص فیزیکی و مکانیکی، فرآیندهای ساخت و کاربردهای گوناگون زردجوش پرداخته شود. همچنین، چالش‌ها و ملاحظات ایمنی و زیست‌محیطی مرتبط با استفاده از این آلیاژ نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد تا دیدی کامل و کاربردی از این ماده صنعتی ارزشمند ارائه شود.

زرد جوش چیست؟

زَردجوش” با نام های مختلفی مانند “برنج لحیم‌ کاری” یا “آلیاژ مس و روی برای جوشکاری نرم و سخت”  یا “جوشکاری فلزات رنگین” یا “جوشکاری فلزات غیر آهنی” شناخته می شود. زرد جوش، یا به طور دقیق‌تر brazing، یک فرایند اتصال فلزات است که در آن از یک فلز پرکننده (فیلر) با نقطه ذوب پایین‌تر از فلزات پایه استفاده می‌شود تا آنها را به هم متصل کند. در این روش، فلزات پایه ذوب نمی‌شوند و اتصال از طریق خاصیت مویینگی و نفوذ فلز پرکننده در شکاف بین قطعات ایجاد می‌شود.

اهمیت آن در صنعت فلز کاری

ترکیب شیمیایی و ساختار زردجوش

زردجوش یک آلیاژ دو جزئی پایه است که از ترکیب مس (Cu) و روی (Zn) تشکیل می‌شود. درصد این عناصر در زردجوش می‌تواند بسته به نوع کاربرد و فرآیند موردنظر متغیر باشد، اما ترکیب معمول آن به صورت زیر است:

افزودن عناصر جزئی مانند قلع (Sn)، نیکل (Ni)، آهن (Fe) یا سرب (Pb) در مقادیر کم، می‌تواند خواصی مانند افزایش مقاومت به خوردگی، بهبود ماشین‌کاری یا روان‌تر شدن جریان لحیم‌کاری را بهبود بخشد.

ساختار فازی زردجوش

در ساختار زردجوش، بسته به درصد روی، می‌توان آن را به دو گروه عمده تقسیم کرد:

1. آلیاژهای α (آلفا):
   شامل فاز جامد تک‌فازی هستند که در آن روی در مس حل شده است. این آلیاژها شکل‌پذیری و جوش‌پذیری خوبی دارند و معمولاً تا 35% روی دارند.

2. آلیاژهای α+β (دو فازی):
   با افزایش درصد روی (حدود 35% تا 45%)، فاز β ظاهر می‌شود که سخت‌تر است اما قابلیت فرم‌پذیری کمتری دارد.

تأثیر ترکیب روی خواص

• افزایش روی، سختی و استحکام کششی زردجوش را افزایش می‌دهد، اما ممکن است شکنندگی آن در دمای پایین بیشتر شود.
• حضور قلع یا نیکل باعث بهبود پایداری در برابر اکسایش و افزایش عمر قطعات در شرایط مرطوب می‌شود.
• در برخی انواع زردجوش که برای لحیم‌کاری سخت (Brazing) استفاده می‌شوند، ترکیب‌ها به‌گونه‌ای تنظیم می‌شوند که نقطه ذوب در بازه 870 تا 950 درجه سانتی‌گراد باشد.

پیشنهاد سفارش محصولات ساخت مبلمان شهری: ساخت نیمکت پارکی، ساخت مخزن زباله شهری، ساخت آلاچیق و سایبان، ساخت ایستگاه اتوبوس، ساخت پایه پرچم

ویژگی‌ها و خواص زردجوش

در این بخش به بررسی ویژگی‌های فیزیکی، مکانیکی، حرارتی و شیمیایی زردجوش می‌پردازیم که دلیل اصلی استفاده گسترده از این آلیاژ در صنایع مختلف هستند.

1. ویژگی‌های مکانیکی زردجوش

• سختی: بسته به ترکیب، معمولاً بین 80 تا 200 برینل (HB)
• استحکام کششی: 300 تا 600 مگاپاسکال
• چقرمگی: خوب در آلیاژهای α، متوسط در آلیاژهای α+β
• مقاومت سایشی: مناسب برای کاربردهای متحرک (مثل اتصالات)

2. ویژگی‌های حرارتی زردجوش

• نقطه ذوب: بین 870°C تا 950°C
• هدایت حرارتی: پایین‌تر از مس خالص، حدود 100–150 W/m·K
• ضریب انبساط حرارتی: متوسط، مناسب برای اتصالات متنوع فلزی

3. ویژگی‌های الکتریکی زردجوش

• هدایت الکتریکی: کمتر از مس خالص، اما قابل قبول برای قطعاتی که نیاز به رسانش متوسط دارند
• معمولاً در کاربردهای انتقال جریان مستقیم یا کم‌ولتاژ استفاده نمی‌شود، ولی در اتصالات مکانیکی مفید است.

4. ویژگی‌های شیمیایی زردجوش

• مقاومت به خوردگی: بالا، به‌ویژه در برابر آب، هوا، رطوبت و بسیاری از اسیدهای ضعیف
• مقاومت به اکسیداسیون: خوب، به شرط جلوگیری از دمای خیلی بالا
• تشکیل پتینه: زردجوش می‌تواند در محیط‌های مرطوب، رنگ تیره‌تری به خود بگیرد

5. ویژگی‌های فرآیندی زردجوش

• ماشین‌کاری: خوب در انواع دارای مقدار کم سرب
• لحیم‌کاری و جوشکاری: بسیار مناسب برای لحیم‌کاری سخت (Brazing)
• شکل‌دهی سرد: مناسب در آلیاژهای α
• ریخته‌گری: ممکن است دچار جداشدگی فازی شود، بنابراین کنترل دما مهم است

پیشنهاد سفارش محصولات پایه چراغ: ساخت پایه چراغ پارکی، ساخت پایه چراغ خیابانی، ساخت پایه چراغ استادیومی، ساخت پایه چراغ صنعتی

فرآیندهای ساخت و تولید زردجوش

• 1- ذوب و آلیاژسازی در فرآیند ساخت زردجوش

فرآیند ساخت زردجوش با مرحله ذوب و آلیاژسازی آغاز می‌شود. در این مرحله، فلزات پایه یعنی مس و روی با درصد مشخص وارد کوره‌های ذوب می‌شوند. برای جلوگیری از اکسید شدن و ایجاد ناخالصی در فلز مذاب، معمولاً از گازهای محافظ مانند آرگون یا نیتروژن استفاده می‌شود. در بسیاری از فرمولاسیون‌ها، عناصر دیگری نظیر قلع، نیکل، سرب یا آهن نیز به مقدار اندک به مخلوط اضافه می‌شوند تا ویژگی‌هایی مانند مقاومت به خوردگی، قابلیت ماشین‌کاری یا روان‌سازی فرآیند جوشکاری را بهبود دهند. دمای ذوب این آلیاژ بسته به درصد ترکیب‌ها معمولاً بین ۸۷۰ تا ۹۵۰ درجه سانتی‌گراد است. پس از دستیابی به ترکیب یکنواخت و مذاب کامل، مخلوط آماده انتقال به مرحله بعد یعنی ریخته‌گری می‌شود.

• 2- مرحله ریخته‌ گری در فرآیند ساخت زردجوش

در مرحله ریخته‌گری، آلیاژ مذاب در قالب‌هایی ریخته می‌شود تا شکل اولیه خود را بگیرد. نوع ریخته‌گری به نوع محصول نهایی بستگی دارد. در تولید شمش‌ها و قطعات بزرگ، معمولاً از ریخته‌گری قالبی یا ماسه‌ای استفاده می‌شود، در حالی که برای محصولات پیوسته مثل مفتول، تسمه یا میله، از ریخته‌گری پیوسته بهره گرفته می‌شود. در برخی موارد که قطعه نیاز به دقت بالا یا شکل‌های ظریف دارد، ریخته‌گری تحت فشار نیز به‌کار گرفته می‌شود. پس از خنک شدن و انجماد کامل، قطعه از قالب خارج شده و آماده ورود به مرحله شکل‌دهی مکانیکی است.

• 3- مرحله شکل‌ دهی مکانیکی در فرآیند ساخت زردجوش

مرحله شکل‌دهی، بخش بسیار مهمی در تولید زردجوش است که در آن قطعه ریخته‌گری‌شده تحت عملیات مکانیکی قرار می‌گیرد تا به اشکال صنعتی موردنیاز تبدیل شود. یکی از روش‌های رایج، نورد است که در آن شمش‌های برنجی تحت فشار غلتک‌ها به ورق، فویل یا تسمه تبدیل می‌شوند. برای تولید میله‌ها یا لوله‌ها از فرآیند اکستروژن استفاده می‌شود که در آن فلز با فشار از قالبی خاص عبور داده می‌شود. در تولید مفتول‌های نازک برنجی نیز از فرآیند کشش سیم استفاده می‌شود که در آن مفتول اولیه از سوراخ‌های متوالی با قطر کمتر عبور می‌کند تا نازک‌تر و بلندتر شود. این مراحل شکل‌دهی، هم خواص مکانیکی را بهبود می‌بخشند و هم امکان استفاده از زردجوش در صنایع مختلف را فراهم می‌سازند.

• 4- عملیات پرداخت سطحی قطعات زردجوش

پس از شکل‌دهی، معمولاً قطعات زردجوش تحت عملیات پرداخت سطحی قرار می‌گیرند تا کیفیت ظاهری و عملکردی آن‌ها بهبود یابد. این عملیات شامل صیقل‌کاری، پولیش، تمیزکاری شیمیایی یا روکش‌دهی با فلزاتی مانند نیکل، قلع یا کروم است. هدف از این فرآیندها افزایش مقاومت به خوردگی، بهبود ظاهر سطح و گاهی نیز افزایش دوام در برابر محیط‌های خورنده یا شرایط سخت صنعتی است. در برخی موارد، سطح آلیاژ برای افزایش چسبندگی رنگ یا جلوگیری از اکسید شدن، به‌صورت شیمیایی پاسیو می‌شود. چنین اقداماتی باعث می‌شوند زردجوش در محیط‌های مختلف عملکرد طولانی‌تری داشته باشد.

• 5- عملیات حرارتی

در بسیاری از موارد، به‌ویژه در قطعاتی که تحت بارهای مکانیکی یا تنش حرارتی قرار می‌گیرند، از عملیات حرارتی استفاده می‌شود. این عملیات می‌تواند شامل تنش‌زدایی، بازپخت یا سخت‌کاری باشد. عملیات حرارتی به تنظیم ریزساختار آلیاژ، کاهش تنش‌های داخلی ناشی از شکل‌دهی و بهبود خواص نهایی مانند سختی و چقرمگی کمک می‌کند. بسته به ساختار فازی زردجوش (تک‌فازی یا دو فازی)، نوع عملیات حرارتی نیز متفاوت خواهد بود.

• 6- استانداردها و کنترل کیفیت محصول نهایی در فرایند تولید زردجوش

در نهایت، برای اطمینان از کیفیت محصول نهایی، رعایت استانداردهای بین‌المللی ضروری است. این استانداردها، که از سوی نهادهایی مانند ASTM، ISO و AWS ارائه شده‌اند، شامل مشخصات ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، ابعاد، روش‌های آزمون و کدهای طبقه‌بندی هستند. برای مثال، استاندارد ASTM B124 برای میله‌های برنجی و AWS A5.8 برای آلیاژهای لحیم‌کاری سخت، از جمله مراجع مهم در این زمینه محسوب می‌شوند. پایبندی به این استانداردها نه‌تنها تضمین‌کننده عملکرد صحیح زردجوش در کاربردهای صنعتی است، بلکه به افزایش ایمنی و قابلیت اطمینان قطعات تولیدی نیز کمک می‌کند.

پیشنهاد سفارش محصولات تجهیزات حافظتی و صنعتی: ساخت دستک دوربین مداربسته، ساخت پایه دوربین مداربسته، ساخت دکل دوربین مداربسته

کاربردهای زردجوش چیست؟

• کاربرد زردجوش در صنایع لوله‌کشی و تأسیسات

یکی از رایج‌ترین و مهم‌ترین کاربردهای زردجوش در صنایع لوله‌کشی، سیستم‌های تهویه مطبوع، گازرسانی و تأسیسات حرارتی است. زردجوش به دلیل داشتن مقاومت مکانیکی خوب و همچنین تحمل دمای بالا، گزینه‌ای ایده‌آل برای اتصال قطعات فلزی در خطوط لوله است. این آلیاژ به‌ویژه در لحیم‌کاری سخت برای اتصال لوله‌های مسی به کار می‌رود، چرا که ترکیب مناسبی از نقطه ذوب بالا و روانی دارد. همچنین در سیستم‌های سرمایشی مانند کولرگازی، به دلیل خواص حرارتی مناسب و مقاومت در برابر نشت، استفاده از زردجوش بسیار متداول است. توانایی این آلیاژ در ایجاد اتصال محکم و بادوام در برابر ارتعاشات و فشار، آن را به یک ماده قابل اعتماد برای نصب و نگهداری تأسیسات ساختمانی تبدیل کرده است.

• کاربرد زردجوش در صنعت خودروسازی و مکانیک

در صنعت خودروسازی، زردجوش برای تولید و اتصال قطعات فلزی با تحمل حرارتی بالا و نیاز به مقاومت مکانیکی خوب استفاده می‌شود. این آلیاژ در بخش‌هایی مانند رادیاتورها، خطوط انتقال سوخت، اجزای سیستم ترمز و اتصالات کوچک مکانیکی دیده می‌شود. خاصیت لحیم‌پذیری بالای زردجوش باعث می‌شود که در مونتاژ قطعات فلزی سبک و نیمه‌سنگین عملکردی ایمن و قابل پیش‌بینی ارائه دهد. علاوه بر این، مقاومت خوب آن در برابر سایش و خوردگی در شرایط صنعتی و جاده‌ای، عمر مفید قطعات را افزایش می‌دهد و نیاز به تعمیرات مکرر را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، هزینه پایین‌تر آن نسبت به آلیاژهای مشابه نیز استفاده گسترده‌اش را توجیه می‌کند.

• کاربرد زردجوش در صنایع الکترونیک و برق

زردجوش در صنایع الکترونیک و الکتریکال نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. با وجود اینکه رسانایی الکتریکی آن پایین‌تر از مس خالص است، اما در مواردی که مقاومت مکانیکی و اتصال دائم اهمیت دارد، از آن برای لحیم‌کاری قطعات فلزی استفاده می‌شود. برای مثال، در ساخت ترمینال‌های الکتریکی، سوئیچ‌ها، پایه‌های فلزی و کانکتورها، زردجوش به دلیل خاصیت هدایت حرارتی، مقاومت در برابر خوردگی و قابلیت شکل‌دهی دقیق کاربرد دارد. همچنین در برخی بردهای صنعتی و وسایل الکترونیکی بزرگ که لحیم‌کاری سخت نیاز است، زردجوش به‌عنوان فیلر متداول استفاده می‌شود. استحکام بالا، نقطه ذوب کنترل‌شده و قابلیت پایداری در جریان حرارت، آن را برای این نوع مصارف مناسب کرده است.

• کاربرد زردجوش در ساخت زیورآلات و تزئینات

ظاهر طلایی‌رنگ زردجوش، آن را به گزینه‌ای محبوب در ساخت زیورآلات ارزان‌قیمت و وسایل تزئینی تبدیل کرده است. این آلیاژ در ساخت دستبند، گردنبند، گوشواره و اجزای دکوری کاربرد فراوانی دارد، چرا که علاوه بر زیبایی ظاهری، به‌راحتی شکل می‌پذیرد و در برابر زنگ‌زدگی نیز مقاومت دارد. همچنین در طراحی مبلمان فلزی، دسته‌های در، تزئینات معماری داخلی، تابلوها و حتی قطعات هنری، از زردجوش استفاده می‌شود. دلیل این استقبال، نه فقط شباهت ظاهری آن به طلا، بلکه قابلیت بالای پرداخت‌کاری و پولیش برای رسیدن به سطح براق و یکنواخت است. هزینه پایین و دسترسی آسان نیز استفاده از آن را در صنایع هنری و دکوراتیو افزایش داده است.

• کاربرد زردجوش در صنایع عمومی و ماشین‌سازی

زردجوش به‌عنوان یک آلیاژ چندمنظوره در صنایع مختلف تولیدی، ماشین‌سازی و قطعه‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از آن در ساخت انواع اتصالات، ابزارها، قطعات مکانیکی سبک، واشرها، پیچ‌ها و قطعاتی که نیاز به استحکام متوسط و مقاومت به سایش دارند، استفاده می‌شود. همچنین این آلیاژ در تولید لوازم خانگی، وسایل آشپزخانه، تجهیزات کشاورزی و ماشین‌آلات صنعتی دیده می‌شود. قابلیت ماشین‌کاری مناسب، جوش‌پذیری بالا و خواص مکانیکی پایدار در طول زمان، موجب شده است که زردجوش انتخاب مناسبی برای قطعاتی باشد که نیاز به عمر طولانی و نگهداری پایین دارند. به همین دلیل، زردجوش نه‌تنها در صنایع بزرگ، بلکه در کارگاه‌های کوچک و پروژه‌های نیمه‌صنعتی نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.

پیشنهاد سفارش محصولات فلزی: ساخت صنایع فلزی، فونداسیون پیش ساخته بتنی آماده، پروژه های عمرانی، ساخت استراکچر فلزی، تابلوهای صنعتی، ساخت گیت های ورزشگاهی، ساخت پایه های فلزی، ساخت تی آر ایکس 

مزایا و معایب زردجوش

مزایای زردجوش چیست؟

یکی از مهم‌ترین مزایای زردجوش، قابلیت جوش‌پذیری بسیار بالا و رفتار مناسب آن در فرآیندهای لحیم‌کاری سخت است. این آلیاژ به‌گونه‌ای طراحی شده که در دمایی پایین‌تر از دمای ذوب بسیاری از فلزات پایه ذوب می‌شود، در نتیجه بدون آسیب رساندن به قطعات اصلی، می‌توان از آن برای ایجاد اتصالات محکم و بادوام استفاده کرد.

مقاومت به خوردگی نیز از دیگر ویژگی‌های قابل توجه زردجوش است، به‌ویژه در محیط‌های مرطوب یا در تماس با آب، این آلیاژ دوام بسیار خوبی از خود نشان می‌دهد. این ویژگی، استفاده از آن را در لوله‌کشی، تجهیزات آب‌رسانی و سیستم‌های تهویه مطبوع بسیار رایج کرده است.

از دیگر مزایای زردجوش می‌توان به شکل‌پذیری عالی در حالت سرد، ماشین‌کاری آسان، و امکان تولید در اشکال متنوع مانند مفتول، ورق، لوله و میله اشاره کرد. علاوه بر این، ظاهر زیبا و رنگ طلایی آن، آن را برای مصارف تزئینی، دکوراتیو و هنری نیز مناسب کرده است.

در کنار تمام این مزایا، دسترسی آسان به مواد اولیه و هزینه نسبتاً پایین تولید، زردجوش را به گزینه‌ای اقتصادی و عملی برای بسیاری از صنایع کوچک و بزرگ تبدیل کرده است.

همچنین بخوانید: ساخت سایبان فلزی | ساخت صندلی فلزی | ساخت آلاچیق فلزی

معایب زردجوش چیست؟

با وجود مزایای فراوان، زردجوش معایبی نیز دارد که باید در انتخاب و کاربرد آن مد نظر قرار گیرد. یکی از مهم‌ترین معایب آن، تغییر رنگ سطحی در تماس با هوا و رطوبت طی زمان است که ممکن است ظاهر براق و زیبای آن را کدر کند. این پدیده که به دلیل اکسید شدن سطحی روی و مس رخ می‌دهد، به‌ویژه در محیط‌های اسیدی یا نمکی شدیدتر است و نیاز به روکش یا پوشش حفاظتی دارد.

مورد دیگر، سمیت بخارات روی در دمای بالا است؛ هنگام جوشکاری یا لحیم‌کاری زردجوش، اگر دمای کاری از حد مجاز فراتر رود، بخارات حاصل می‌توانند برای سلامتی خطرناک باشند. بنابراین رعایت تهویه مناسب و استفاده از تجهیزات ایمنی در محیط‌های کاری الزامی است.

از نظر مکانیکی، زردجوش در دماهای خیلی بالا یا تحت بارگذاری‌های بسیار سنگین، ممکن است عملکرد ضعیف‌تری نسبت به برخی آلیاژهای تخصصی‌تر داشته باشد، چرا که نقطه ذوب پایین‌تر و چقرمگی کمتری نسبت به فلزاتی مانند فولاد دارد.

همچنین اگر درصد روی بیش‌ازحد باشد، ساختار آلیاژ ممکن است ترد و شکننده شود که در موارد خاص منجر به شکست زودهنگام قطعه می‌شود. در نتیجه، طراحی و انتخاب نوع مناسب زردجوش باید با توجه به نوع کاربرد، شرایط محیطی و فشارهای وارد بر قطعه انجام گیرد تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود.

همچنین بخوانید: فلزات گرانبها به ترتیب قیمت

بررسی زیست‌ محیطی و ایمنی زردجوش

استفاده از زردجوش، همانند بسیاری از آلیاژهای فلزی، از نظر زیست‌محیطی و ایمنی نیازمند توجه ویژه‌ای است؛ به‌ویژه در محیط‌های صنعتی که حجم بالای مصرف، تولید بخارات فلزی و پسماندهای فلزی می‌تواند تأثیرات مستقیم یا غیرمستقیم بر سلامت انسان و محیط داشته باشد. یکی از مهم‌ترین مسائل ایمنی در ارتباط با زردجوش، بخارات حاصل از روی در هنگام لحیم‌کاری یا جوشکاری است. روی در دمای بالا بخار می‌شود و استنشاق این بخارات می‌تواند باعث بروز بیماری‌ای موسوم به «تب دود فلز» شود که علائمی چون تب، لرز، تهوع و سردرد را به همراه دارد. به همین دلیل، هنگام کار با زردجوش در فرآیندهای حرارتی، رعایت اصول ایمنی نظیر استفاده از ماسک مناسب، تهویه قوی و فاصله ایمن از منبع حرارت، کاملاً ضروری است.

از منظر زیست‌محیطی، زردجوش به‌عنوان آلیاژی قابل بازیافت شناخته می‌شود. ترکیب اصلی آن یعنی مس و روی، هر دو از فلزاتی هستند که در صنایع بازیافتی به‌خوبی جداسازی و استفاده مجدد می‌شوند. بازیافت زردجوش باعث کاهش نیاز به استخراج مجدد این فلزات، صرفه‌جویی در مصرف انرژی و کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای می‌شود. در کارگاه‌ها و کارخانه‌هایی که زردجوش به‌صورت گسترده به‌کار می‌رود، مدیریت پسماند فلزی اهمیت زیادی دارد. باقی‌مانده‌های ناشی از برش‌کاری، تراشکاری یا ضایعات جوش باید به‌درستی جمع‌آوری، تفکیک و به واحدهای بازیافت تحویل داده شوند. رهاسازی این مواد در طبیعت یا دفن غیراصولی آن‌ها می‌تواند باعث آلودگی خاک و آب‌های زیرزمینی شود، به‌ویژه اگر آلیاژ حاوی عناصر افزودنی مانند سرب باشد.

افزون بر این، در برخی موارد تماس طولانی‌مدت پوست با زردجوش در محیط‌های مرطوب ممکن است باعث بروز حساسیت‌های پوستی یا واکنش‌های خفیف شود، به‌ویژه در افرادی که به فلزات حساسیت دارند. بنابراین در کارگاه‌هایی که تماس مستقیم با قطعات فلزی مکرر است، استفاده از دستکش مناسب توصیه می‌شود. در زمینه حمل‌ونقل و نگهداری زردجوش نیز بهتر است آلیاژ در مکان خشک، خنک و دور از مواد شیمیایی خورنده نگهداری شود تا از اکسید شدن و کاهش کیفیت آن جلوگیری شود. در مجموع، اگرچه زردجوش به‌عنوان یک آلیاژ نسبتاً ایمن و کم‌خطر شناخته می‌شود، اما رعایت نکات ایمنی فردی و محیطی، به‌ویژه در محیط‌های صنعتی، برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی ضروری است.

همچنین بخوانید: اسکلت فلزی چیست؟

سوالات متداول پیرامون زردجوش 

• زردجوش چیست و در چه کاربردهایی استفاده می‌شود؟

زردجوش نام رایج یک آلیاژ فلزی بر پایه مس و روی است که در فرآیندهای brazing یا همان لحیم‌کاری سخت برای اتصال قطعات فلزی به‌کار می‌رود. این آلیاژ با داشتن نقطه ذوبی پایین‌تر از قطعات پایه، به‌راحتی ذوب شده و باعث ایجاد اتصالی مقاوم و دائم میان قطعات می‌شود. زردجوش معمولاً در جوشکاری فلزات غیر آهنی و به‌ویژه جوشکاری فلزات رنگین مانند مس، برنج و برنز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• تفاوت زردجوش و جوشکاری اکسی‌گاز چیست؟

زردجوش به‌خودی‌خود نوعی فیلر فلزی است که در برازینگ (brazing) یا همان لحیم‌کاری سخت به‌کار می‌رود، اما جوشکاری اکسی‌گاز (Oxy-Acetylene Welding) یک روش حرارتی است که در آن فلزات پایه با ذوب شدن به هم متصل می‌شوند. در brazing، مانند کاری که با زردجوش انجام می‌شود، فلزات پایه ذوب نمی‌شوند و تنها سیم زرد جوش بین آن‌ها ذوب می‌شود و اتصال را ایجاد می‌کند. بنابراین، در زردجوشی، اتصال بدون ذوب شدن قطعه اصلی انجام می‌گیرد، اما در جوشکاری اکسی‌گاز، خود فلزات پایه نیز ذوب می‌شوند.

• آیا از زردجوش می‌توان برای جوشکاری فلزات رنگین استفاده کرد؟

بله، زردجوش به‌طور خاص برای جوشکاری فلزات رنگین مانند مس، برنج و سایر فلزات غیر آهنی طراحی شده است. این فلزات نسبت به فولاد حساس‌تر بوده و نیازمند فیلری با نقطه ذوب پایین‌تر هستند تا ساختار آن‌ها در طی فرآیند حرارتی آسیب نبیند. برنج لحیم‌کاری یا همان زردجوش، دقیقاً این ویژگی را دارد و به همین دلیل برای اتصالاتی مانند لوله‌کشی مسی، اتصالات برنجی یا ساخت قطعات تزئینی فلزی، گزینه‌ای مناسب است.

• سیم زرد جوش چیست و چه تفاوتی با سیم لحیم معمولی دارد؟

سیم زرد جوش یک مفتول فلزی از جنس آلیاژ مس و روی است که در فرآیند لحیم‌کاری سخت مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخلاف سیم لحیم معمولی (که معمولاً از قلع و سرب ساخته می‌شود و برای لحیم‌کاری الکترونیکی استفاده می‌شود)، سیم زرد جوش دمای ذوب بالاتری دارد و برای اتصالات مکانیکی قوی در صنعت استفاده می‌شود. این سیم معمولاً با دستگاه‌های مخصوص برازینگ ذوب شده و بین دو قطعه فلزی قرار می‌گیرد تا اتصال برقرار شود.

• دستگاه زرد جوش چیست و چگونه کار می‌کند؟

دستگاه زرد جوش اصطلاحی عمومی برای ابزارهایی است که در فرآیند brazing و استفاده از زردجوش کاربرد دارند. این دستگاه‌ها معمولاً شامل مشعل گاز (مانند مشعل اکسی‌استیلن یا پروپان)، ابزار کنترل دما، نازل‌های حرارتی و سیستم تغذیه سیم هستند. هدف از این دستگاه‌ها رساندن حرارت کنترل‌شده به قطعه و سیم زرد جوش است تا بدون ذوب کردن قطعه اصلی، تنها آلیاژ فیلر ذوب شده و اتصال را برقرار کند.

• آیا برنج لحیم‌کاری همان زردجوش است؟

در بسیاری از موارد بله. برنج لحیم‌کاری اصطلاحی است که برای اشاره به همان آلیاژ زردجوش به‌کار می‌رود. این آلیاژ شامل ترکیب مس و روی است که رنگ زرد مشخصی دارد و در صنایع لوله‌کشی، تهویه، خودروسازی و برق برای لحیم‌کاری سخت قطعات فلزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته بسته به کاربرد، ممکن است درصد ترکیبات یا افزودنی‌های آن کمی متفاوت باشد، اما در اصل، برنج لحیم‌کاری همان زردجوش است.

• آیا زردجوش به محیط‌زیست آسیب می‌زند؟

اگرچه خود زردجوش جزء آلیاژهای قابل بازیافت به شمار می‌رود، اما هنگام ذوب شدن در فرآیند brazing ممکن است بخارات فلزی (به‌ویژه بخارات روی) تولید کند که برای سلامتی انسان مضر است. بنابراین رعایت نکات ایمنی در استفاده از دستگاه زرد جوش و فراهم کردن تهویه مناسب در محیط کاری، برای جلوگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی و بهداشتی ضروری است.

همچنین بخوانید: استخراج فلزات چگونه است؟

نتیجه‌ گیری

زردجوش به‌عنوان یکی از پرکاربردترین آلیاژهای مس–روی، در طیف وسیعی از صنایع مدرن جایگاهی ویژه یافته است. ترکیب متعادل بین خواص مکانیکی مطلوب، نقطه ذوب مناسب، مقاومت به خوردگی، و قابلیت لحیم‌کاری بالا، این آلیاژ را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کاربردهای ساخت‌وساز، تأسیسات، خودروسازی، برق و حتی صنایع تزئینی تبدیل کرده است. انعطاف‌پذیری در تولید شکل‌های مختلف مانند ورق، مفتول، لوله و شمش، در کنار هزینه تولید پایین‌تر نسبت به آلیاژهای تخصصی‌تر، موجب شده است که زردجوش در صنایع کوچک و بزرگ به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گیرد. همچنین از منظر فنی، این آلیاژ با استانداردهای بین‌المللی هماهنگ است و می‌توان آن را در طیف وسیعی از فرآیندهای صنعتی بدون نیاز به تجهیزات خاص به‌کار گرفت.

با وجود مزایای فراوان، محدودیت‌هایی نظیر حساسیت به اکسیداسیون سطحی، بخارات مضر در دمای بالا و شکنندگی در صورت ترکیب نادرست فلزات پایه، نیازمند دقت در طراحی، استفاده و ایمنی کارگاهی است. از طرفی، ویژگی بازیافت‌پذیری زردجوش نه‌تنها هزینه‌های زیست‌محیطی را کاهش می‌دهد بلکه آن را به گزینه‌ای پایدار برای استفاده بلندمدت در صنایع تبدیل کرده است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که زردجوش، به‌شرط استفاده آگاهانه و مهندسی‌شده، آلیاژی کارآمد، مقرون‌به‌صرفه و قابل اعتماد برای تولیدات صنعتی امروز و فرداست.